Voor Groeimannen ben ik voortdurend op zoek naar inspirerende gasten voor de podcast. Tijdens een gesprek tipte Elmer Hendrix mij over Hilbrand Westra, een bekende naam binnen het systemisch werk. Tot dat moment had ik eerlijk gezegd nog nooit van hem of zijn werk gehoord.
Na een eerste verkenning van zijn website, enkele artikelen en zijn LinkedIn-profiel werd mijn nieuwsgierigheid gewekt. Ik besloot hem een e-mail te sturen met de vraag of hij ervoor openstond om samen een gesprek op te nemen voor de podcast. Een paar dagen later ontving ik een enthousiaste reactie. Na een korte telefonische kennismaking stond de opname gepland.
Wat mij misschien nog wel het meest bezighoudt aan zulke ontmoetingen, is dat ze me telkens opnieuw confronteren met dezelfde onderliggende vraag: hoe worden we eigenlijk wie we zijn? En misschien nog belangrijker: hoe vinden we de weg terug naar wie we altijd al waren?
De weg terug naar jezelf
Wie zich langere tijd bezighoudt met persoonlijke ontwikkeling, ontdekt vroeg of laat iets opvallends. Hoe verder je reist, hoe dichter je uiteindelijk bij jezelf uitkomt.
Misschien is dat wel de grootste ironie van het leven. We worden allemaal onbevreesd en ongeschonden geboren. Zonder maskers, zonder zorgvuldig opgebouwde verdedigingsmechanismen en zonder overtuigingen over wie we zouden moeten zijn. Maar juist tijdens het opgroeien raken we langzaam het contact kwijt met die oorspronkelijke kern.
Ons gezin vormt ons. School vormt ons. Vrienden, familie en de cultuur waarin we opgroeien doen hetzelfde. Al vroeg leren we welk gedrag wordt beloond en welk gedrag wordt afgekeurd. Zonder dat we het doorhebben ontstaan overtuigingen over onszelf en de wereld. Stap voor stap ontwikkelen we manieren om erbij te horen, conflicten te vermijden en liefde, waardering of veiligheid te verkrijgen.
Voor je het weet ben je gedrag aan het vertonen dat ooit functioneel was, maar dat allang niet meer noodzakelijk is. Je raakt vereenzelvigd met overtuigingen, waarden en patronen die misschien helemaal niet van jou zijn.
De ontwikkeling van jongen naar man
Idealiter begint tijdens de puberteit en adolescentie een nieuw proces. Niet langer draait het om aanpassen, maar om onderscheiden. Welke overtuigingen zijn werkelijk van mij? Welke waarden wil ik behouden? En welke laat ik achter?
Dat is misschien wel de essentie van volwassen worden. Niet alles afwijzen wat je hebt meegekregen, maar bewust onderzoeken wat werkelijk bij je past. Langzaam ontstaat er ruimte om een leven vorm te geven dat steeds beter aansluit bij wie je bent, in plaats van bij wie je denkt te moeten zijn.
Tenminste… dat is de theorie.
Waarom veranderen zo moeilijk is
De praktijk is natuurlijk een stuk weerbarstiger.
De meeste ouders voeden hun kinderen op vanuit de overtuigingen en patronen die zij zelf hebben meegekregen. Niet uit onwil, maar simpelweg omdat ook zij gevormd zijn door hun eigen geschiedenis. Wat binnen de psychologie wordt omschreven als een gezond separatieproces wordt thuis regelmatig ervaren als een puber die lastig doet, zich afzet of niet meer luistert.
En toch is juist die fase essentieel. Zonder enige vorm van losmaking blijft het lastig om werkelijk een eigen identiteit te ontwikkelen of, te herontdekken? …
Hoe we onszelf kwijtraken
Het leven kent daarin een bijzondere paradox.
Je wordt geboren met talenten, kwaliteiten en een natuurlijke onbevreesdheid. Alsof alles wat je nodig hebt al aanwezig is. Klaar om ontdekt, ontwikkeld en gedeeld te worden.
Maar juist in de eerste jaren van je leven verzamel je ook allerlei imprints, overtuigingen en beschermingsmechanismen. Langzaam ontstaat er een persoonlijkheid die je ooit heeft geholpen om je staande te houden, maar die tegelijkertijd steeds meer als een deken over je oorspronkelijke zelf komt te liggen.
Een deken van voorzichtigheid. Van aanpassen. Van controle. Van angst om werkelijk zichtbaar te zijn. Voor mannen met een transculturele achtergrond komt daar vaak nog een extra laag bij. Opgroeien tussen twee culturen betekent regelmatig ook opgroeien tussen twee werkelijkheden. Dat brengt niet alleen rijkdom met zich mee, maar vaak ook een extra identiteitsvraagstuk.
De extra laag: wat draag je eigenlijk met je mee?
Alsof dat nog niet complex genoeg is, bestaat er nog een dimensie die de laatste jaren steeds meer aandacht krijgt: transgenerationele belasting.
Misschien draag je niet alleen je eigen ervaringen met je mee, maar ook onbewuste lasten van eerdere generaties. Patronen die nooit zijn verwerkt. Trauma’s waar nooit woorden aan zijn gegeven. Loyaliteiten die onzichtbaar blijven, maar wel degelijk invloed hebben op hoe je vandaag leeft.
Of dat voor iedereen geldt, laat ik graag in het midden. Maar het is een gedachte die uitnodigt tot nieuwsgierigheid. Want hoeveel van wat wij vandaag voelen, denken en doen is werkelijk van onszelf?
De reis is het doel
De andere kant van de medaille is misschien wel de mooiste. Juist de innerlijke reis blijkt voor veel mensen de grootste bron van verdieping, betekenis en vrijheid te zijn. Vrijwel iedere serieuze auteur binnen persoonlijke ontwikkeling beschrijft uiteindelijk dezelfde beweging. Kijk eerlijk naar jezelf. Ga aan wat je liever vermijdt. Leer voelen wat je jarenlang hebt onderdrukt. Maak jezelf beetje bij beetje vrij van wat je niet langer dient.
Dat zijn waardevolle inzichten. Maar inmiddels geloof ik ook dat woorden alleen niet voldoende zijn.
Persoonlijke groei is geen intellectueel project
Persoonlijke ontwikkeling is gemakkelijker op te schrijven dan daadwerkelijk te leven. Je lost diepgewortelde patronen niet op door simpelweg een boek te lezen of een overtuigend argument te horen. Onze overtuigingen leven niet alleen in ons hoofd. Ze zijn verweven met ons lichaam, onze emoties, ons zenuwstelsel en de manier waarop we relaties aangaan.
Juist daarom vraagt echte transformatie om meer dan alleen inzicht. Ze vraagt om ervaring. Om situaties waarin hoofd, hart, lichaam en geest allemaal worden uitgenodigd om mee te bewegen. Want zolang alleen je denken verandert, blijft de rest van je systeem vaak precies doen wat het altijd al deed.
Terug naar wie je altijd al was
Steeds vaker bekruipt mij daarom het gevoel dat deze reis misschien helemaal geen middel is om ergens anders uit te komen. Misschien ís de reis het doel.
Niet om iemand anders te worden, maar om laag voor laag terug te keren naar degene die je vóór al die aanpassingen al was.
Hoe zouden we het leven, dat we ooit van onze ouders hebben ontvangen, op een mooiere en eervollere manier kunnen aannemen dan door er volledig verantwoordelijkheid voor te nemen?
Door onze talenten daadwerkelijk te ontwikkelen. Door onze angsten onder ogen te komen. Door onszelf steeds minder te verstoppen. Door eerlijker te leven. Door onze eigen plek in te nemen. Want uiteindelijk is het grootste verlies misschien niet dat we falen. Het grootste verlies zou kunnen zijn dat we nooit ontdekken wie we werkelijk hadden kunnen zijn.
Misschien is de vraag niet óf je onderweg bent, maar of je bereid bent eerlijk te kijken naar de richting waarin je reist. Uiteindelijk is persoonlijke ontwikkeling geen bestemming die je bereikt, maar een voortdurende beweging terug naar wie je altijd al was.
Voor nu,
Over en uit.
